αμάνικος επενδύτης
5752/5
Οι τρεις σειρές κεντήματος μέσα και πάνω από την μπορντούρα της βάσης
Ταυτότητα Αντικειμένου
Αριθμός Ταυτότητας Αντικειμένου (ΑΤΑ)
5752/5
Όνομα αντικειμένου
αμάνικος επενδύτης
Άλλο / Τοπικό όνομα
γρίζα, γρίζο, ρούχο
Τυπολογία
χωρικό
Χρόνος κατασκευής
αρχές 20ού αι.
Μέρος συνόλου
Όχι
Φυσική Περιγραφή
Περιγραφή
Γρίζα, ο νυφιάτικος και γιορτινός αμάνικος επενδύτης που απαντά αποκλειστικά στα Μεσόγεια και το Μενίδι. Παρά το ότι η γρίζα χαρακτηρίζεται από την κόκκινη μπορντούρα της, την πορφύρα, ενδέχεται όμως να έχει και μπορντούρα σε χρώμα σκούρο βυσσινί, καφέ ή μαύρο. Καθώς το κέντημα στα πουκάμισα άρχισε να ψηλώνει, τα γρίζα άρχισαν να κονταίνουν και, μετά τα μέσα του 19ου αιώνα, έφταναν μόνο ως την αρχή των μηρών. Λίγο πριν το τέλος του ίδιου αιώνα, τα διπλά γρίζα εξέλιπαν και αντικαταστάθηκαν από μονές γρίζες. Το χρυσοκέντημα, και εδώ όπως και στα άλλα τμήματα της φορεσιάς, εμφανίζεται μετά τα μέσα του 19ου αιώνα. Είναι φτιαγμένη από λευκό, μάλλινο αγοραστό ύφασμα φοδραρισμένη με λευκό σαγιάκι, το σαγιάκι της ντριστέλας, το μάλλινο ύφασμα
που οι γυναίκες έχουν επεξεργαστεί στη νεροτριβή ώστε να γίνει χοντρό και πηχτό. Όλα της τα ανοίγματα στολίζονται με βαθύχρωμο βυσσινί βελούδο που στη βάση της φτάνει τα 13εκ. Με κατακόρυφο άνοιγμα μπροστά, από πάνω ως κάτω, αποτελείται από ένα φύλλο στην πλάτη, από ένα φύλλο δεξιά κι αριστερά μπροστά, και δυο πλαϊνές, κοντές λόξες που συμπληρώνονται με βελούδινο κομμάτι υφάσματος το οποίο στη συνέχεια σχηματίζει στην πλάτη την μπορντούρα για το άνοιγμα του χεριού. Πράσινο σκούρο βαμβακερό πανί φοδράρει όλα τα ανοίγματα εκτός από το πίσω μέρος της λαιμόκοψης όπου υπάρχει βελούδο. Το άνοιγμα των χεριών μπροστά στολίζει στενή λωρίδα βελούδου, παράλληλη και πολύ κοντά με την βελούδινη μπορντούρα του ανοίγματος, κοντύτερη κατά 6εκ. από την μπορντούρα της βάσης, από την οποία και αποχωρίζεται ευθύς μόλις την αγγίξει, 7εκ. πριν από το δικό της τελείωμα. Στο κομμάτι του βελούδου που είναι πάνω από τη λόξα και κάτω από το άνοιγμα του χεριού, τρεις σειρές από λεπτές, χρυσές ταινίες στερεωμένες στη μία πλευρά ενώνονται με θηλιά με άλλες τρεις σειρές που ξεκινούν από την απέναντι πλευρά. Από πάνω, στο κατακόρυφο ενιαίο βελούδο που περιβάλλει το άνοιγμα του χεριού, φαρδύτερο στην πίσω πλευρά, σειρά από μεγάλες, χρυσές τρέχουσες σπείρες (σαλιγκάρια;). Διπλή σειρά από μικρότερες τρέχουσες σπείρες και ενδιάμεσες πούλιες διακοσμεί την βελούδινη μπορντούρα του μπροστινού ανοίγματος. Μονή, διπλή ή και τριπλή χρυσή ταινία πλαισιώνει όλες τις βελούδινες μπορντούρες με βασιλική λάμψη. Από την ίδια ταινία είναι φτιαγμένος ο μακρύς κορμός με την στρογγυλή κεφαλή, το σχηματοποιημένο μοτίβο που εξακτινώνεται πέντε φορές κάτω από το πλαϊνό βελούδο και πάνω στη λόξα. Χρυσό ζιγκ-ζαγκ περιβάλλει τους κορμούς και δημιουργεί τριγωνικές ακτίνες στολισμένες με πούλιες γύρω από τις κεφαλές. Στη ραφή της λόξας με το μπροστινό κομμάτι, το ζιγκ-ζαγκ προεκτείνεται ως τη μασχάλη. Αντίστοιχα, στην πλάτη, προεκτείνεται ως τη ραφή του ώμου. Εδώ όμως συνοδεύεται και από επαναλαμβανόμενο μοτίβο που, χωρίς τις πούλιες, περιγράφει και το όριο του λευκού υφάσματος με τη μπορντούρα του μπροστινού ανοίγματος. Πρόκειται για ημικυκλικά σχεδόν άγκιστρα με χαμηλότερο, κατακόρυφο διαχωριστικό ανάμεσά τους, που συχνά ανοίγει δημιουργώντας μικρό τρίγωνο. Το μοτίβο αυτό στην πλάτη εμπλουτίζεται με μια πούλια στο εσωτερικό του άγκιστρου και με μια μικρή θηλιά που σχηματίζει το χρυσόνημα στην κορυφή του. Η εντύπωση είναι πως παριστάνεται σειρά από κεφάλια (πουλιών;). Η διακόσμηση της μεγάλης βελούδινης μπορντούρας στη βάση της γρίζας στηρίζεται σε σειρά από τρέχουσες σπείρες που την περιβάλλουν ολόγυρα. Πάνω τους, στην οριζόντια διάσταση μόνο, πατάνε δυο σειρές με επαναλαμβανόμενο και συνδεόμενο, σχηματικό μοτίβο: ανάμεσα από δύο συμμετρικές σπείρες υψώνεται τριμερές σχήμα, το μεσαίο στέλεχος του οποίου προβάλλει εντονότερα ως ρόμβος σε ελεύθερη απόδοση. Το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται και στο παράλληλο, κοντινό τελείωμα του λευκού υφάσματος, με μόνη τη διαφορά ότι εδώ η μονή πούλια δεν διαχωρίζει μόνο τα μοτίβα μεταξύ τους αλλά τοποθετείται και στο εσωτερικό των ρόμβων. Πρόκειται για φυτικό ή για ανθρωπομορφικό διάκοσμο; Κρίνοντας από τα κεντήματα τα πουκάμισα, ενδέχεται να αποδίδονται σχηματικά γυναικείες μορφές με υψωμένα χέρια, τα κουκλάκια ή κρούσκεζε. Έμεινε για το τέλος το προβεβλημένο κέντημα των μπροστινών φύλλων, φτιαγμένο πάνω σε μακρόστενο κομμάτι βελούδου με αψιδωτή κορυφή. Το βελούδο "στερεώνεται" με ζιγκ-ζαγκ που σχηματίζει ρόμβο στην κορυφή της αψίδας. Το περίγραμμα τονίζεται με χρυσή ταινία που μπαίνει κατακόρυφα και στο εσωτερικό, παράλληλη με τις πλαϊνές πλευρές, διαιρεί τον χώρο στα δύο και σταματά μπροστά στις καμπύλες. Διπλό, χρυσό κορδονέτο περιελίσσεται στο χώρο, που διανθίζεται με πούλιες, με μεγάλη ελευθερία αλλά με συμμετρία σχηματίζοντας σπείρες (ίσως) μικρά κεφαλάκια.
Διάκοσμος & Μοτίβα
Διάκοσμος
σχηματοποιημένος διάκοσμος
Μοτίβα / Θέματα διακόσμου
-
Ύψος
0.580
Πλάτος
0.490
Κατασκευή
Κατασκευαστής / Δημιουργός
γριζάδες, χρυσοραφτάδες (;)
Χρόνος κατασκευής
αρχές 20ού αι.
Τόπος κατασκευής (Χώρα | Γεωγραφικό Διαμέρισμα | Νομός & Ευρύτερη περιοχή)
Ελλάδα |
Στερεά Ελλάδα |
Αττικής
-
Υλικά
βαμβάκι
βελούδο
κορδονέτο χρυσό
μαλλί
πούλιες
σειρήτι μεταλλικό
Τεχνικές
υφαντό
χρυσοκέντημα
Χρήση
Πληθυσμιακή / Πολιτισμική / Εθνοτική ομάδα
Αρβανίτες
Χρήστης
γυναίκα
Κοινωνική ηλικία
νύφη
Περίσταση χρήσης
νυφικό
Χρόνος χρήσης
αρχές 20ού αι.
Πληθυσμιακή / Πολιτισμική / Εθνοτική ομάδα
Αρβανίτες
Χρήστης
γυναίκα
Κοινωνική ηλικία
παντρεμένη
Περίσταση χρήσης
γιορτινό
Χρόνος χρήσης
αρχές 20ού αι.
Τόπος χρήσης (Χώρα | Γεωγραφικό Διαμέρισμα | Νομός & Ευρύτερη περιοχή)
Ελλάδα |
Στερεά Ελλάδα |
Αττικής
-
Απόκτηση
Τρόπος απόκτησης
Άγνωστο
Πιθανή χρονολογία πρόσκτησης
29/5/1968
Τεκμηρίωση
Βιβλιογραφικές πηγές έρευνας
Άδεια χρήσης εικόνων
Χρησιμοποιήστε το αρχείο ή την εικόνα προεπισκόπησης σύμφωνα με την άδεια χρήσης:
CC BY-NC-ND 4.0
Αναφορά Δημιουργού-Μη Εμπορική Χρήση-Όχι Παράγωγα Έργα
