Φωνές της Δυτικής Μακεδονίας, Αιανή - Λευκοπηγή - Σαρακήνα
Φωνές της Δυτικής Μακεδονίας, Αιανή - Λευκοπηγή - Σαρακήνα
Μουσικές Εκδόσεις - Ψηφιακοί Δίσκοι (CDs)
SKU:
CDL108
Φωνές της Δυτικής Μακεδονίας, Αιανή - Λευκοπηγή - Σαρακήνα
2 CDs & Έντυπη έκδοση
15 €
Οι παραγγελίες επεξεργάζονται και αποστέλλονται σε 3-4 εργάσιμες ημέρες από την ημέρα λήψης της παραγγελίας. Για περισσότερες πληροφορίες για τους διαθέσιμους τρόπους αποστολής και παραλαβής της παραγγελίας σας διαβάστε τους Τρόπους Αποστολής.
Εάν δεν είστε απόλυτα ικανοποιημένοι με την παραγγελία σας, θα προχωρήσουμε σε επιστροφή χρημάτων υπό την προϋπόθεση ότι το προϊόν θα επιστραφεί στην αρχική του κατάσταση και εντός 14 ημερών. Για περισσότερες πληροφορίες διαβάστε την Πολιτική Επιστροφών.

ΑΙΑΝΗ ΚΟΖΑΝΗΣ

Η Αιανή (με 2.070 κατοίκους στην απογραφή του 2001) είναι μια από τις πιο ενδιαφέρουσες κωμοπόλεις του Νομού Κοζάνης. Μετά την εφαρμογή του σχεδίου Καποδίστριας αποτελεί έδρα Δήμου εις τον οποίο υπάγονται οι κοινότητες Αγία Παρασκευή, Ροδιανή, Κερασιά, Κτένι, Ρύμνιο και Χρώμιο.
[...]
Τα λαζαριάτικα έθιμα της ευρύτερης περιοχής της Κοζάνης είναι γυναικεία θιασικά δρώμενα, αφού ο χορός και το τραγούδι είναι τα βασικά στοιχεία της επιτέλεσής τους. Παράλληλα, λειτουργούν ως γεγονότα κοινωνικού και θρησκευτικού χαρακτήρα, αν και η σχέση τους με τη θρησκευτική εορτή είναι μάλλον συμβολική.

Στα χωριά του Τσιαρτσιαμπά όπως η Αιανή, κυρίως τα παλαιότερα χρόνια, η προετοιμασία των εθίμων του τριημέρου, παραμονή, του Λαζάρου ανήμερα και των Βαΐων, άρχιζε πολύ νωρίς με το σχηματισμό των ομάδων των Λαζαρίνων που θα πραγματοποιούσαν τις επίσημες εμφανίσεις τους στον κοινοτικό χώρο με τους αποτρεπτικούς και ευχετήριους αγερμούς και τον τελικό μεγάλο και επίσημο χορό όλων των ομάδων.

Η κάθε ομάδα 10 έως 14 κοριτσιών, της ίδιας περίπου ηλικίας, θα ξεκινήσει την προετοιμασία στο κονάκι, δηλαδή στο σπίτι κάποιου μέλους της. Εκεί τα κορίτσια, και κυρίως οι υποψήφιες νύφες, θα διδαχθούν από τις μεγαλύτερες και πιο έμπειρες γυναίκες τα τραγούδια και τους χορούς του εθίμου, αλλά και την πρέπουσα συμπεριφορά, την κοινωνική ιεράρχηση και τις απαραίτητες γνώσεις για την ομαλή ένταξή τους στην κοινοτική ζωή, συμβάλλοντας έτσι στην απρόσκοπτη συνέχισή της.
[...]
Τα τραγούδια που θα ακουστούν από τις Λαζαρίνες σε αυτή τη γεμάτη θεατρικότητα παράστασή τους είναι ερωτικά, εγκωμιαστικά και κυρίως ανοιξιάτικα και απαλλαγμένα από κάθε είδους θρησκευτικότητα. Ακούγονται καθαρές οι νεανικές φωνές και ο ποιητικός λόγος των τραγουδιών, καθαρός και γυμνός απαλλαγμένος από τα περιττά και περίτεχνα μουσικά στολίδια των λαϊκών μουσικών οργάνων. Τα κινητικά μοτίβα του χορού είναι απλά, λιτά και αυστηρά, χωρίς αυτοσχεδιαστικά στοιχεία. Η ποικιλία των μοτίβων δεν είναι μεγάλη, αλλά η επιτέλεσή τους από το σύνολο των κοριτσιών εντυπωσιακή και μεγαλόπρεπη. Μετά τον μεγάλο τρανό χορό οι ομάδες θα κατευθυνθούν στα κονάκια τους, όπου θα πραγματοποιήσουν τη δική τους διασκέδαση, απαλλαγμένη από τις μεγάλες τυπικότητες και υποχρεώσεις της επίσημης κοινοτικής εμφάνισης. Την επομένη ημέρα (των Βαΐων) οι Λαζαρίνες θα μετάσχουν για άλλη μια φορά στον μεγάλο ιερό χορό όλων των γυναικών του χωριού, όπου όμως δεν πρωταγωνιστούν αυτές, αλλά οι ώριμες και μεγαλύτερης ηλικίας γυναίκες. Το τέλος αυτού του χορού, με ευχές για Καλή Πασχαλιά, σηματοδοτεί το τέλος του τριήμερου εορτασμού από τις Λαζαρίνες και την αρχή της Μεγάλης Εβδομάδας.

Ο θριαμβικός θρησκευτικός εορτασμός του Πάσχα, μέσα στην οργιαστική ανοιξιάτικη λαμπρότητα στα χωριά της Κοζάνης και των Γρεβενών και όχι μόνο, θα δώσει ξανά την ευκαιρία να ακουστούν τραγούδια μοναδικά -συχνά πάλι μόνο από γυναικείες φωνές χωρίς μουσικά όργανα- που θα μιλούν για τη ζωή και το θάνατο, για τους μύθους και τις αξίες της κοινότητας. [...]

ΛΕΥΚΟΠΗΓΗ ΚΟΖΑΝΗΣ

Νοτιοδυτικά της Κοζάνης και μόλις δέκα χιλιόμετρα από την Αιανή, βρίσκεται η Λευκοπηγή, μεγάλο χωριό με 1.300 περίπου κατοίκους στην απογραφή του 2001. Ανήκει στην ίδια ομάδα των χωριών που χαρακτηρίζονται ως χωριά του Τσιαρτσιαμπά. Το παλαιό της όνομα ήταν Βελίστι, όνομα που απαντάται για πρώτη φορά στο γνωστό Κώδικα της Μονής Ζάμπορδας το έτος 1534. Διατήρησε το όνομα αυτό μέχρι το 1927 που μετονομάστηκε σε Ασπρονέρι, όνομα όμως που δεν άρεσε στους κατοίκους και το 1928 έγινε -οριστικά πια- Λευκοπηγή.

Η παραδοσιακή απασχόληση των κατοίκων του χωριού ήταν η γεωργία και η κτηνοτροφία. Σήμερα το χωριό έχει αστικοποιηθεί και οι περισσότεροι κάτοικοι του απασχολούνται στα εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος, στην Πτολεμαΐδα. Ο σεισμός του 1995 επέδρασε καταλυτικά κυρίως στην αρχιτεκτονική του χωριού. Τα σπίτια, λόγω των μεγάλων ζημιών που υπέστησαν, ξαναχτίστηκαν με σύγχρονη μορφή.

Παρ’ όλο τον εκσυγχρονισμό του χώρου αλλά και των ανθρώπων, οι Λευκοπηγιώτες διατηρούν ακόμα μερικές μορφές παραδοσιακού βίου, όπως οι ωραίες γυναικείες ενδυμασίες του χωριού, όμοιες με τις ενδυμασίες και των άλλων χωριών του Τσιαρτσιαμπά, καθώς και μερικά από τα έθιμα του κύκλου του χρόνου, όπως είναι η κοινή τράπεζα που προετοιμάζεται κυρίως από τις νεόνυμφες στις 7 Ιανουαρίου (του Άη Γιαννιού) και το μεγάλο κοινοτικό γλέντι που ακολουθεί. Οι “φανοί” της Αποκριάς είναι επίσης ένα από τα έθιμα που διατηρούνται στη Λευκοπηγή, όπως και τα έθιμα της άνοιξης (του Λαζάρου, των Βαΐων, του Πάσχα και της Πρωτομαγιάς), που τελούνται με πάθος από τις γυναίκες του χωριού. Σε αντίθεση με τη νέα γενιά, οι μεγαλύτερες γυναίκες, που βίωσαν τα εθιμικά δρώμενα σε παλιότερες εποχές, πρωτοστατούν στη διατήρηση και τη συνέχισή τους διαφυλάττοντας δοξασίες, μύθους και ιστορίες -ίσως γραφικές σήμερα- στις οποίες στηρίχθηκε ολόκληρη η κοινότητα και μέσω αυτών επιβίωσε σε καιρούς χαλεπούς.

ΣΑΡΑΚΗΝΑ ΓΡΕΒΕΝΩΝ

Η Σαρακήνα είναι κεφαλοχώρι της περιοχής Βεντζίων, στη νοτιοανατολική πλευρά του Νομού Γρεβενών, που ανακατασκευάστηκε από τους κατοίκους μετά το μεγάλο σεισμό του 1995. Τα παλαιότερα χρόνια, όταν οι επικοινωνίες δεν ήταν ανεπτυγμένες, η περιοχή των Βεντζίων ήταν σχετικά απομονωμένη. Από τη μια πλευρά ο ποταμός Αλιάκμονας και από την άλλη ο ορεινός όγκος του Μπούρινου δεν επέτρεπαν στους κατοίκους να έχουν πολλές επαφές με τον “έξω κόσμο”, με αποτέλεσμα να διατηρηθούν μορφές λαϊκού πολιτισμού όπως έθιμα, χοροί, και τραγούδια εξαιρετικά παλαιά.

Σήμερα τα προγονικά έθιμα, και ιδιαίτερα αυτά της άνοιξης (Λάζαρη, Πασχαλιά, Πρωτομαγιά), τηρούνται με σεβασμό κυρίως από τις γυναίκες του χωριού. Είτε συλλογικά, υπό την σκέπη του Πολιτιστικού Συλλόγου, είτε ατομικά, αλλά πάντα με πολύ αγάπη, οι γυναίκες της Σαρακήνας τραγουδούν και χορεύουν στο χωριό τους αλλά και αλλού, τα παλαιά τραγούδια του τόπου τους, κρατώντας έτσι ζωντανή την τοπική παράδοση και ταυτόχρονα προβάλλοντάς την.

Τα παλαιότερα χρόνια τα έθιμα του Λάζαρη ήταν αυτά που περίμεναν με τη μεγαλύτερη λαχτάρα κυρίως τα ανύπαντρα κορίτσια, αφού θα γινόντουσαν οι πρωταγωνίστριες της ημέρας. Ακολουθούσαν τα έθιμα του Πάσχα, στα οποία λάμβαναν μέρος και πρωταγωνιστούσαν μόνο γυναίκες, ενώ οι άνδρες-θεατές σπάνια βοηθούσαν ή έπαιζαν κάποια παιγνίδια την πρώτη ή δεύτερη μέρα του Πάσχα. Από τον κύκλο των γυναικείων τραγουδιών αυτής της περιόδου είναι και τα παρακάτω.

Αθήνα, Οκτώβριος 2005
Λευτέρης Δρανδάκης

Έτος έκδοσης
2005
Εκδόσεις
Λύκειον των Ελληνίδων
Κωδικός
LCGW 119-120
Κείμενα
Λευτέρης Δρανδάκης
Επιμέλεια κειμένων
Χαρά Δεληγιάννη, Χαρά Δένδια
Μετάφραση κειμένων
Ποθούλα Καψαμπέλη
Διεύθυνση παραγωγής
Λευτέρης Δρανδάκης
ISBN
960-86452-2-0
Γλώσσα κειμένων
Ελληνικά / Aγγλικά
Αριθμός σελίδων εντύπου
176
Διαστάσεις (εκ.)
14.5 x 14.5
Βάρος (γρ.)
315
Περιεχόμενα

CD A' LCGW 119
ΑΙΑΝΗ ΚΟΖΑΝΗΣ
1. Μοιρολόι της Παναγιάς 2.16
2. Εσείς καλές γειτόνισσες 1.15
3. Μωρή ψηλή Βιργιώτισσα 1.11
4. Κόρη που πάνεις για νιρό 1.31
5. Τσιντσιρό 1.32
6. Μανώλης ή Μανωλάκης 2.30
7. Παλληκάρια μου 4.08
8. Λαφίνα 2.55
9. Ιννιά ουργιές 2.34
10. Κάτω στον τρικαλινό τονκάμπο 4.43
11. Η Γιάννω, η Γιαννιώτισσα 0.55
12. Πασά ταχιά, Βάια μ' σηκώνουμι 3.01
13. Να 'μαν απ' του Πήλιουρι 6.28

ΛΕΥΚΟΠΗΓΗ ΚΟΖΑΝΗΣ
14. Καλή σου μέρα Παναγιά 0.53
15. 'Δω στην εκκλησιά στο πλάι 0.47
16. Του παπά 1.06
17. Ξενιτεμένο μου πουλί 1.01
18. Άστι για να φύγουμι 0.30
19. Εδώ 'χουν χίλια πρόβατα (του Τσέλιγκα) 0.59
20. Τρεις βέργες τον ανήφορο 6.04
21. Μαρουσάννα 2.52
22.Του Λαζάρου τ' αργά-αργά 1.21
23. Βαγγελίτσα 4.16
24. Φεγγαράκι μου 0.35
25. Όλη τη Σαρακοστή 1.44
26. Στην Πόλη γράφουν γράμματα 5.29
27. Να ΄μαν απ' του Πήλιουρι 4.32
28. Κάτω στον Άγιο Θόδωρο 3.48

CD B' LCGW 120
ΣΑΡΑΚΗΝΑ ΓΡΕΒΕΝΩΝ

1. Έβγα Κυρά μου Παναγιά 1.09
2. Γι' ανοίξατε, για λάμψατε - Στον ανύπαντρο 1.08
3. Του παπά 0.40
4. Όσες χαρές περπάτησα 2.32
5. Στον τόπο που στεκάμε δυό 1.08
6. Πέρα στα πέντ' αλώνια 1.09
7. Τ' άρματα είν' ξένα 1.20
8. Σήμερα Δέσπω μ' Πασχαλιά 6.06
9. Τρέμει ο ήλιος στα βουνά 2.45
10. Γκιλέ-γκιλέ 1.20
11. Περδίκα, περιστέρα μου 3.08
12. Τσακ-τσακ την πόρτα 1.01

Σημειώσεις / Πληροφορίες

Αιανή Κοζάνης: Ηχογράφηση 14 Απριλίου 1982. Φωνές παλαιές: Στέλλα Γκουρτζούμη, Παναγιώτα Κακαβέλη, Αναστασία Πελέκα, Βάια Γιαννακοπούλου, Ελένη Γιαννακοπούλου. Φωνές νεότερες: Σοφία Τζιαναμπέτη, Θεοδώρα Γιαννάκη, Στεφανία Γκουρτζούμη, Ελένη Τζέλλου, Αθανασία Γκούνα.
Λευκοπηγή Κοζάνης: Ηχογράφηση 1996. Φωνές: Ομάδα γυναικών, μέλη του Ε.Μ.Α.Σ. "Μέγας Αλέξανδρος" από τη Λευκοπηγή Κοζάνης.
Σαρακήνα Γρεβενών: Ηχογράφηση 19 Ιανουαρίου 1999. Φωνές: Ομάδα γυναικών από τη Σαρακήνα Γρεβενών, Μέλη του Πολιτιστικού Συλλόγου Σαρακήνας.

Ηχολήπτης: Γιάννης Συγλέτος

Τεχνική υποστήριξη ήχου: Σταύρος Σταυρόπουλος, Χαρά Δεληγιάννη